Obecność guza, czyli nieprawidłowej masy tkankowej, u naszego psa zawsze budzi niepokój. Niezależnie od tego, czy jest to mały guzek pod skórą, czy szybko rosnąca zmiana, kluczowe jest zachowanie spokoju i podjęcie szybkich, przemyślanych kroków diagnostycznych. Guz u psa nie musi od razu oznaczać wyroku. Wiele z tych zmian to łagodne, niegroźne nowotwory, takie jak tłuszczaki. Jednak tylko weterynarz onkolog, na podstawie pełnej diagnostyki, może określić charakter guza i podjąć decyzję o konieczności jego usunięcia. Właściwa diagnoza i kwalifikacja to podstawa skutecznego leczenia.
Pierwszy krok: Profesjonalna diagnostyka guza
Odpowiedzialne podejście do guza zaczyna się od postawienia precyzyjnej diagnozy, która wykracza poza samo badanie palpacyjne (dotykowe). Proces diagnostyczny jest złożony i ma na celu nie tylko określenie typu nowotworu (łagodny vs. złośliwy), ale także jego zaawansowania (stadium).
Badanie cytologiczne (FNA – Fine Needle Aspiration): To najszybsza i najmniej inwazyjna metoda. Polega na pobraniu cienką igłą niewielkiej ilości komórek ze zmiany. Komórki te są następnie oceniane pod mikroskopem. Cytologia często pozwala na wstępne rozróżnienie, czy mamy do czynienia z nowotworem łagodnym (np. tłuszczak), zapalnym (np. ropień), czy złośliwym. Jej wadą jest jednak to, że nie zawsze daje stuprocentową pewność.
Badanie histopatologiczne (biopsja): Jest to badanie ostateczne i najbardziej miarodajne. Polega na chirurgicznym pobraniu fragmentu guza (biopsja incyzyjna) lub usunięciu go w całości (biopsja wycinająca). Pobrana tkanka jest preparowana i badana przez patomorfologa. Histopatologia określa dokładny typ nowotworu, stopień złośliwości(grading) oraz margines chirurgiczny (jeśli guz usunięto w całości), co jest kluczowe dla oceny ryzyka nawrotu.
Diagnostyka obrazowa (RTG i USG): Używa się jej do oceny zaawansowania choroby (staging), czyli sprawdzenia, czy nowotwór nie dał przerzutów. Rentgen klatki piersiowej jest niezbędny do wykluczenia przerzutów do płuc, które są częstą lokalizacją wtórnych ognisk nowotworowych. Ultrasonografia pozwala na ocenę guza (jego ukrwienia, położenia, unaczynienia), a także na zbadanie narządów jamy brzusznej (wątroba, śledziona, węzły chłonne) w poszukiwaniu ewentualnych przerzutów.
Kwalifikacja do chirurgii: Czy usunięcie jest konieczne?
Decyzja o operacji nie jest automatyczna. Zawsze podejmuje ją weterynarz, biorąc pod uwagę stan zdrowia pacjenta i wyniki diagnostyki. Usunięcie guza, czyli chirurgia miękka onkologiczna, jest najczęściej stosowaną i najbardziej radykalną formą leczenia.
Konieczność usunięcia dotyczy:
- Guzów złośliwych: W przeważającej większości przypadków nowotwory złośliwe (np. mastocytoma, czerniak, kostniakomięsak) wymagają jak najszybszego usunięcia. Operacja ma na celu usunięcie masy nowotworowej z jak najszerszym marginesem zdrowej tkanki, by zminimalizować ryzyko wznowy.
- Guzów łagodnych, ale problematycznych: Łagodne guzy (np. tłuszczaki) są usuwane, gdy osiągają duży rozmiar i utrudniają psu poruszanie się, uciskają na nerwy, naczynia krwionośne lub narządy wewnętrzne.
- Guzów szybko rosnących: Każda szybko powiększająca się zmiana, nawet niepewna w diagnostyce wstępnej, często kwalifikuje się do usunięcia w celu pełnego zbadania i zminimalizowania ryzyka.
Czynniki dyskwalifikujące lub opóźniające operację:
Stan ogólny psa jest kluczowy. Pies musi być w na tyle dobrej kondycji, by bezpiecznie znieść znieczulenie i rekonwalescencję. Zaawansowana choroba serca, nerek czy wątroby, a także obecność odległych, rozległych przerzutów (kiedy nowotwór jest już rozsiany) mogą sprawić, że ryzyko operacji przewyższa korzyści, a leczenie staje się paliatywne (skupiające się na komforcie).
Proces kwalifikacji do chirurgii miękkiej
Kwalifikacja do zabiegu onkologicznego to etap kompleksowej oceny pacjenta.
- Badanie przedoperacyjne: Konieczne jest wykonanie morfologii i biochemii krwi, aby ocenić funkcjonowanie narządów wewnętrznych (nerki, wątroba) i sprawdzić, czy nie ma stanów zapalnych. U starszych zwierząt lub tych z obciążeniami, niezbędne jest badanie kardiologiczne (echo serca i EKG), które określi ryzyko związane ze znieczuleniem.
- Planowanie marginesu chirurgicznego: W onkologii chirurgicznej kluczowe jest usunięcie guza z bezpiecznym marginesem zdrowej tkanki. W zależności od typu nowotworu (określonego w biopsji), margines może wynosić od 1 do nawet 3 centymetrów dookoła guza, a także jedną lub dwie warstwy powięzi w głąb. Precyzyjne planowanie pozwala zwiększyć szansę na całkowite wyleczenie.
- Przygotowanie pooperacyjne: Opiekun musi być przygotowany na okres rekonwalescencji, który może obejmować konieczność zmiany opatrunków, podawania leków przeciwbólowych oraz monitorowanie rany.
Usunięcie guza to często początek drogi, a nie jej koniec. Po zabiegu kluczowe jest badanie histopatologiczne usuniętej tkanki, które ostatecznie potwierdza rodzaj nowotworu i, co najważniejsze, ocenia marginesy cięcia. Jeśli marginesy są „czyste” (bez komórek nowotworowych), operacja jest uznawana za radykalną. Jeśli marginesy są „brudne” (zawierają komórki), może być konieczna ponowna operacja lub wdrożenie leczenia uzupełniającego (chemioterapia, radioterapia).
Podsumowanie i rola opiekuna
Pamiętaj, że w przypadku guza liczy się czas. Im szybciej zmiana zostanie zdiagnozowana i usunięta, tym lepsze rokowanie. Obserwuj swojego psa, sprawdzaj regularnie jego ciało pod kątem nowych guzków i zgrubień, a każdą niepokojącą zmianę skonsultuj natychmiast z weterynarzem, najlepiej specjalizującym się w onkologii. Twoja czujność i szybka reakcja są najlepszym gwarantem zdrowia Twojego pupila.
