Dysplazja stawu biodrowego (DSB) to jedno z najczęściej występujących schorzeń ortopedycznych u psów, szczególnie u ras dużych i olbrzymich. Jest to wada rozwojowa, polegająca na nieprawidłowym ukształtowaniu i dopasowaniu głowy kości udowej do panewki stawu biodrowego. Skutkuje to niestabilnością, luźnością stawu, a w konsekwencji uszkodzeniem chrząstki i rozwojem bolesnych zmian zwyrodnieniowych. Choć objawy kliniczne, takie jak kulawizna czy niechęć do ruchu, mogą sugerować problem, jedynym pewnym narzędziem do diagnozy i oceny stopnia dysplazji jest badanie rentgenowskie (RTG). Zrozumienie, kiedy i jak to badanie jest przeprowadzane, jest kluczowe dla każdego odpowiedzialnego opiekuna.
Kiedy wykonanie RTG bioder jest konieczne?
Prześwietlenie stawów biodrowych u psa wykonuje się zasadniczo w dwóch głównych celach: diagnostycznym (z powodu niepokojących objawów) oraz profilaktycznym/hodowlanym (w celu kwalifikacji do rozrodu).
1. Cel diagnostyczny (objawowe RTG):
RTG jest konieczne zawsze, gdy pies wykazuje objawy wskazujące na ból lub problemy z ruchem, które mogą wynikać z dysplazji lub innych schorzeń ortopedycznych. Zwykle dotyczy to młodych psów w okresie intensywnego wzrostu, ale także starszych zwierząt z zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi.
Objawy alarmowe, wymagające diagnostyki RTG:
- Kulawizna: Szczególnie widoczna po odpoczynku lub intensywnym wysiłku.
- Niechęć do ruchu: Ograniczenie skoków, wchodzenia po schodach, unikanie długich spacerów.
- „Króliczy skok”: Charakterystyczny chód, w którym pies z dysplazją złącza tylne kończyny i skacze nimi jednocześnie, aby zminimalizować obciążenie bioder.
- Atrofia (zanik) mięśni: Ograniczenie obciążania kończyny prowadzi do osłabienia mięśni udowych.
2. Cel hodowlany (profilaktyczne RTG):
U psów ras predysponowanych, hodowcy mają obowiązek przebadania stawów biodrowych i łokciowych swoich zwierząt, aby wykluczyć dysplazję i tym samym zapobiegać jej dziedziczeniu. W Polsce i większości krajów europejskich badanie to ma charakter oficjalny i musi zostać wykonane w określonym wieku oraz przez uprawnionego do tego weterynarza.
Wiek psa a badanie RTG – kluczowe terminy
Badanie bioder wykonuje się w dwóch kluczowych terminach, które mają różne znaczenie diagnostyczne i hodowlane:
- Wczesna diagnostyka przesiewowa (8-16 tydzień życia): Niektóre metody (np. PennHIP) pozwalają ocenić wczesną luźność stawu już u bardzo młodych szczeniąt. Służy to identyfikacji ryzyka i wdrożeniu wczesnej profilaktyki (np. zmiany diety, modyfikacji treningu) lub wczesnych interwencji chirurgicznych.
- Oficjalne badanie hodowlane (minimalny wiek 12, 15 lub 18 miesięcy): W zależności od organizacji i rasy, ustala się minimalny wiek, w którym szkielet jest wystarczająco rozwinięty, aby można było dokonać ostatecznej oceny bioder. W Polsce i FCI, dla większości ras jest to 15-18 miesięcy. Badanie wykonane przed tym terminem nie ma mocy urzędowej do celów hodowlanych.
Procedura prześwietlenia: Dlaczego konieczne jest znieczulenie?
Prześwietlenie stawów biodrowych psa musi być wykonane w ściśle określonej pozycji, aby weterynarz mógł poprawnie ocenić dopasowanie kości i panewek.
Wymagana pozycja: Pies musi leżeć na plecach (w pozycji grzbietowej) z wyprostowanymi, równoległymi do siebie i lekko zrotowanymi do wewnątrz kończynami tylnymi.
Konieczność sedacji/znieczulenia: Utrzymanie psa w idealnie symetrycznej i nieruchomej pozycji, która jest często niekomfortowa, jest niemożliwe bez zastosowania sedacji lub krótkotrwałego znieczulenia ogólnego. Sedacja nie tylko zapewnia idealną jakość zdjęcia (brak artefaktów ruchowych), ale także jest niezbędna ze względów bezpieczeństwa (dla psa i personelu). Zawsze wymaga to wcześniejszego badania klinicznego i często badań krwi, aby wykluczyć przeciwwskazania do znieczulenia.
Jakość zdjęcia RTG: Zdjęcie musi być idealnie symetryczne, co oznacza, że miednica nie może być zrotowana. Błędy w ułożeniu mogą prowadzić do fałszywie pozytywnych lub fałszywie negatywnych wyników.
Jak diagnozujemy dysplazję? Skala i ocena
Po wykonaniu zdjęcia weterynarz ocenia kilka kluczowych parametrów. W przypadku oficjalnego badania hodowlanego, ocenę przeprowadza uprawniony do tego lekarz orzecznik (radiolog), który posługuje się międzynarodową skalą Federation Cynologique Internationale (FCI).
Kluczowe elementy oceny:
- Kąt Norberga: Mierzy pokrycie głowy kości udowej przez panewkę. Im mniejszy kąt, tym gorsze pokrycie i większa luźność stawu.
- Stopień zmian zwyrodnieniowych: Ocena obecności i nasilenia osteofitów (wyrośli kostnych) na krawędziach panewki.
- Kształt głowy kości udowej i panewki: Ocena, czy są one prawidłowo ukształtowane.
Skala Oceny FCI (A-E):
- A (HD A) – Stawy biodrowe normalne (wolne od dysplazji): Idealne dopasowanie, brak zmian dysplastycznych.
- B (HD B) – Stawy biodrowe prawie normalne: Bardzo niewielkie niezgodności, bez klinicznego znaczenia. Pies może być używany w hodowli.
- C (HD C) – Łagodna dysplazja: Widoczne lekkie zmiany, niewielka luźność.
- D (HD D) – Umiarkowana dysplazja: Wyraźne zmiany, znaczna luźność i widoczne wczesne zmiany zwyrodnieniowe.
- E (HD E) – Ciężka dysplazja: Duża niezgodność, silna luźność i zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe.
W przypadku diagnozy HD D lub HD E, pies zazwyczaj zostaje wykluczony z hodowli.
Podsumowanie: Prewencja i świadomość
Prześwietlenie bioder to nie tylko techniczna procedura, ale kluczowy element świadomej opieki, zwłaszcza w przypadku ras predysponowanych. Wczesna diagnoza dysplazji pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia zachowawczego (kontrola wagi, suplementacja, rehabilitacja) lub podjęcie decyzji o interwencji chirurgicznej, co znacząco poprawia jakość życia psa. Twoja rola jako opiekuna polega na uważnej obserwacji, dbaniu o odpowiednią dietę i trening w okresie wzrostu, a w odpowiednim momencie – na wykonaniu RTG.
